O ŻUŁAWACH

Żuławami zwykło się nazywać tereny równinne leżące w Delcie Wisły ograniczone od zachodu krawędzią Pojezierza Wschodniopomorskiego, od wschodu Wysoczyzną Elbląską, od północy pasmem wydm na brzegu Morza Bałtyckiego i brzegiem Zalewu Wiślanego, natomiast z południa rozgałęzieniem Wisły na Leniwkę i Nogat w okolicy Białej Góry. Całkowita powierzchnia tak zdefiniowanego obszaru Żuław wynosi 174 tys. hektarów. Wadą takiego rozumowania jest traktowanie tej wbrew pozorom zróżnocowanej w aspekcie geograficznym i historycznym krainy jako jednorodnego obszaru.

Profesor Kazimierz Cebulak wyraźnie rozróżnia w obrębie Delty Wisły dwa odrębne tereny: żuławy, jako samoistną część krainy deltowej położoną nieznacznie powyżej poziomu morza oraz depresje polderowe, czyli obwałowane ziemie znajdujące się poniżej poziomu morza. Wspólną cechą tych obszarów jest to, że mają one charakter zalewowy. Zasadnicza jednak różnica między nimi polega na tym, że z żuław woda odpływa samoistnie, podczas gdy poldery depresyjne są zatapialne i wodę z nich trzeba wypompowywać mechanicznie. Drugą podstwową cechą różnicującą te tereny jest geneza ich powstania. Żuławy mimo, iż silnie przekształcone przez człowieka są tworem naturalnym, poldery natomiast, jako ląd, są tworem sztucznym, który zawdzięcza swe istnienie człowiekowi i bez jego ciągłej ingerencji nieuchronnie stałby się ponownie morzem. Według tej definicji Żuławy Wiślane stanowią zaledwie trzecią część delty, a pozostałe dwie trzecie to poldery depresyjne, które, jako „ląd wyłoniony”, wymagają ciągłej pracy polegającej na utrzymaniu ich w stanie niezalanym.
Warto również przypomnieć, że terminem „żuławy” określane są także tereny położone w całej Dolinie Dolnej Wisły, jak na przykład Żuławy Kwidzyńskie.

W tym rozdziale staram się przedstawić podstawowe informacje o Krainie na Wodzie. Opieram się głównie na źródłach książkowych i periodycznych z uwagi na wiarygodność tychże. Jeżeli korzystam ze źródeł internetowych to staram się sprawdzić znalezione w nich wiadomości. Dla większej przejrzystości informacje pogrupowane są na trzy kategorie:

Powstanie
Kształtowanie się Delty Wisły oraz tworzenie się nowego skrawka lądu.
Krajobraz
Opis ukształtowania terenu i innych cech krajobrazu oraz ich zmiany w ciągu ostatnich stuleci.
Osadnictwo
Historia zasiedlania Delty Wisły oraz problemy, jakie napotykali pierwsi osadnicy.

Zapraszam do lektury.


Na podstawie:

  • Kazimierz Cebulak. „Memento mori polderom depresyjnym” w Pomerania 12/2008


Palczewo
Drewnica
Ostaszewo
Wikrowo
Drewnica

2009-