ŻUŁAWSKA KOLEJ DOJAZDOWA

Historia Żuławskiej Kolei Dojazdowej sięga roku 1891, kiedy poprowadzono niespełna 5-kilometrowy odcinek toru szerokości 750mm z Nowego Stawu do Kościeleczek. Administratorem tego krótkiego odcinka była cukrownia Nowy Staw, a wagoniki ciągnięte były przez konie. Przeznaczeniem tej linii był transport buraków z plantacji do cukrowni.

W następnych latach kolej była rozbudowywana o kolejne kilometry i w końcu 1898 roku liczyła już 55 kilometrów i łączyła Nowy Staw, Kościeleczki, Lichnowy, Ostaszewo, Lisewo, Miłoradz i Lipinkę Gdańską. Kolej jednak nadal służyła do przewozu towarów - płodów rolnych z Żuław, a materiałów budowlanych i węgla na Żuławy.

Rok później spółka Westpreussische Kleinbahnen - Aktiengesellschaft z siedzibą w Berlinie wybudowała sieć publicznej kolei wąskotorowej łączacej Malbork ze Stalewem, Królewem, Starym Polem i Fiszewem.

Na lewym brzegu Wisły kolej wąskotorowa pojawiła się w 1905 roku, kiedy to 17 sierpnia otwarto dworzec Gdańsk Wąskotorowy i połączono Gdańsk ze Stegną i Sztutowem poprzez przeprawę promową na Wiśle między Świbnem, a Mikoszewem oraz wybudowano odgałęzienie z Przejazdowa na Żuławy Gdańskie. Sieć połaczyła Koszwały, Wiślinę, Suchy Dąb, Giemlice i Miłocin. Przez Wisłę składy były przeprawiane zbudowanym w 1903 roku promem Schiewenhorst II. Prom miał 30 metrów długości i zabierał pięć wagonów, czyli połowę składu. W związku z tym, że skład musiał być przeprawiany dwuetapowo podróż znacznie się wydłużała. W kolejnym roku przedłużono tor do Nowego Dworu, a w 1923 do Malborka.

Z uwagi na towarowy charakter przewozów początkowo składy żuławskiej kolejki były mieszane - towarowo-osobowe. Zmieniło się to w roku 1914, kiedy pojawiły się składy wyłącznie pasażerskie oraz dodatkowo latem pociągi wycieczkowe złożone z wagonów odkrytych, przerobionych z gdańskich tramwajów konnych. Co roku drukowano również rozkłady jazdy i wydawano je w formie książeczki.

Kolej wąskotorowa w Trutnowach w 1940 roku.
Źródło: Unser Danzig 12/2008 za Forum Stary Pruszcz

Od końca lat 50-tych XX wieku Żuławska Kolej Dojazdowa zaczęła przechodzić kryzys związny ze spadkiem rentowności wywołanym szybkim rozwojem transportu drogowego. W 1955 roku zlikwidowano prom na Wiśle. Na początku 1974 zamknięto całą lewobrzeżną część sieci wraz ze stacją i parowozownią Gdańsk Wąskotorowy. Na prawym brzegu próbowano jeszcze organizować przewozy turystyczne z Nowego Dworu do Sztutowa wprowadzając tam od 1976 sezonowy „Jantar Express”. Jednak ze względu na brak opłacalności w 1996 całkowicie wstrzymano przewozy pasażerskie, a następnie zawieszono cały ruch. Większą część taboru wywieziono w różne miejsca w Polsce. Brak dozoru spowodował też masową grabież majątku. Oficjalnie w 1999 roku nastąpiła likwidacja Gdańskich Kolei Dojazdowych.

Wąskotorówka na Żuławach to jednak nie tylko kolej o prześwicie 750mm. Była też tu jedna linia o rzadko spotykanym rozstawie torów - 780mm. Łączyła ona Cedry Wielkie z Cukrownią w Pruszczu. Niestety nie ma dziś śladu po tej linii.

TERAŹNIEJSZOŚĆ

W roku 2003 z inicjatywy Pomorskiego Towarzystwa Miłośników Kolei Żelaznych z siedzibą w Gdyni, żuławska wąskotorówka ożyła. Rozpoczęły się regularne przewozy pasażerskie, które prowadzone były w okresie letnim na trasie Nowy Dwór Gdański - Stegna - Mikoszewo oraz Stegna - Sztutowo. Pomorskie Towarzystwo Miłośników Kolei Żelaznych pełniło funkcję operatora Żuławskiej Kolei Dojazdowej do końca 2005 roku. W latach 2006-2008 operatorem ŻKD było Stowarzyszenie Żuławskiej Kolei Dojazdowej, zaś od roku 2009 ponownie PTMKŻ. Jednym z pierwszych posunięć PTMKŻ po powrocie na ŻKD była przebudowa stacji Prawy Brzeg Wisły spowodowana nieuregulowanymi kwestiami własności gruntów odziedziczonymi po czasach PKP.

W tym samym roku Pomorskiemu Towarzystwu Miłośników Kolei Żelaznych udało się, dzięki współpracy z ówczesnym konsorcjum PCC Arriva, PKP PLK S.A. oraz przy wsparciu samorządów Powiśla i Żuław, dokonać reaktywacji weekendowych przewozów pasażerskich w sezonie letnim na nieczynnej od roku 1989 normalnotorowej linii Szymankowo – Nowy Staw – Nowy Dwór Gdański. Połączenia „Na plażę” relacji Grudziądz – Sztutowo, oraz „Na zamek” relacji Sztutowo – Malbork z przesiadką w Nowym Dworze Gdańskim stały się hitem sezonu 2009, bijąc rekordy popularności. Inicjatywa kontynuowana była w kolejnych latach. Kursowanie pociągów, początkowo tylko w soboty, w roku 2010 rozszerzono także na niedziele.

Tabor Żuławskiej Kolei Dojazdowej stanowią: parowóz Px48-1907 („Wiluś”) wyprodukowany w roku 1955 i odbudowany z wraku przez firmę „Interlok” na zlecenie Waldemara Wilandta, pozyskany przez ŻKD w czerwcu 2010 roku, trzy lokomotywy serii Lxd2 z lat 70-tych (numery 315, 294 i 325), wagon motorowy MBxd2-212 z 1986 roku, wyremontowany w 2004 roku (zakupiony ze środków własnych PTMKŻ), drugi wagon, nr 304, jest własnością miasta Nowy Dwór Gdański i oczekuje naprawy, pięć wagonów pasażerskich krytych typu Bxhpi o 45 miejscach (w tym cztery sprawne) oraz trzy wagony pasażerskie otwarte tzw. „letniaki” typu Btxhpi o 27 miejscach oraz wagon do przewozu rowerów. Posiadamy również kilka wagonów towarowych (wagon kryty Kddxz, brankardy: FTxh i FTdxh - 2 szt, platformy serii Pddxh i Pddx - 4 szt), drezynę Wmc-004 oraz drezynę ręczną.

Na obecnie istniejącej sieci ŻKD prowadzone są przewozy pasażerskie według stałego rozkładu jazdy oraz istnieje możliwość wynajęcia pociągu.

Wykorzystano materiały ze strony Pomorskiego Towarzystwa Miłośników Kolei Żelaznych.

Zamek

Do Góry

Wyjdź

Palczewo
Drewnica
Ostaszewo
Wikrowo
Drewnica

2009-