CMENTARZE - SYMBOLIKA

Cmentarze

Symbolika cmentarna

Tu spoczywa w Bogu

Symbolika cmentarna przejawia się w dwóch postaciach. Po pierwsze w organizacji samego cmentarza. W tym przypadku symbolika dotyczy planu, na jakim zorganizowany został cmentarz [np.plan krzyża, prostokąta, wielokąta, rzadziej koła], jego usytuowania [np. we wsi, poza nią, na wzgórzu] i jego otoczenia [np. ogrodzenia, roślinności]. Druga składnik symboliki cmentarnej to forma samych nagrobków oraz wszelkiego rodzaju ich zdobienia.

Cechy założenia cmentarnego związne z jego układem przestrzennym są na Żuławach niejednokrotnie trudno uchwytne w terenie. Jest tak nie tyle z uwagi na czas, jaki upłynął od ich założenia, ale ze względu na zapomnienie i zaniedbanie. Dotyczy to szczególnie roślinności oraz układu kwater i alej, czyli elementów wyznaczających plan cmentarza. Części drzew wyznaczających aleje cmentarne po prostu już nie ma, z drugiej strony cmentarze często porośnięte są haszczami nie do przebycia [patrz cmentarz mennonicki w Różewie]. W przypadku samych nagrobków również istnieje znaczna trudność z dostrzeżeniem pierwotnego bogactwa symboliki na cmantarzach żuławskich.

Nieczytelność symboliki planu cmentarza jak i samych zdobień nagrobnych jest przede wszystkim efektem wielu lat zaniedbań, zniszczeń i dewastacji [powodzie, wojny, brak dbałości, wreszcie wandalizm]. Z symboliką nagrobną wiąże się jeszcze jeden problem. Mianowicie nie wszystkie symbole z cmentarnych nagrobków są jednoznaczne i zrozumiałe, przez zdarzają się znaczne rozbiezności w ich interpretacji.

Wszystkie formy nagrobków na żuławskich cmentarzach charakteryzują się bardzo bogatym wzornictwem. Szczególnie na stelach umieszczano wiele różnorodnych znaków, napisów i obrazów zwiazanych z symboliką życia i śmierci. Symbole te będę sukcesywnie, w miarę odwiedzania kolejnych cmentarzy, zamieszczać poniżej wraz z wyjaśnieniem ich znaczenia. Korzystam przy tym z opracowań dr Jerzego Domino między innymi w Poradniku dobrych praktyk... oraz ze strony Cmentarium.

Czaszka często ze skrzyżowanymi piszczelami - jednoznaczny symbol śmierci, ale z drugiej strony ostatni ślad zmarłego [ciało się rozkłada, lecz kości pozostają i dają złudzenie wieczności]. Symbol czaszki najczęściej interpretuje się jako znak marności życia na ziemi, chociaż w chrześcijaństwie wyraża także ascezę i pokutę.


Gołąb z gałązką w dziobie - symbol nadziei i ocalenia. W Starym Testamencie symbolizował pokój, nadzieję oraz dobrą nowinę (to on przyniósł Noemu gałązkę oliwną na znak, że potop się skończył). Nowy Testament uczynił gołębia symbolem Ducha Św. W sztuce sepulkralnej najczęściej utożsamia się gołębia z duszą ludzką.


Klepsydra - symbol przemijania, upływu czasu i śmierci, ale także cykliczność (kiedy piasek się przesypie, odwracamy klepsydrę i proces zaczyna się od początku). Często przedstawiana była ze skrzydłami. Przykładem wyjątkowego zestawienia jest połączenie klepsydry ze skrzydłami nietoperza na jednym z nagrobków na Cmentarzu Powązkowskim [?].


Korona - symbol wstąpienia do Królestwa Niebieskiego.


Kotwica przedstawiana zawsze z krzyżem - symbol stałości, pewności i silnej wiary w Jezusa Chrystusa oraz nadziei na zmartwychwstanie.


Makówka przedstawiona w pęku makówek - symbol wiecznego snu.


Motyl - z jednej strony symbol ulotności życia ludzkiego i przemijania związany z krótkim cyklem życia owada. Z drugiej zaś wyobrażenie duszy zmarłego ulatującej do nieba. W metamorfozie, jakiej podlegają te owady: od drzemiącej w ciemnym kokonie poczwarki, do unoszącego się w słońcu (lub dążącego do światła) motyla, upatywano analogii do ludzkiej egzystencji: najpierw dusza „gnieździ” sie w „brzydkim” ciele, aby potem się z niego wyzwolić i ulecieć ku lepszemu.


Oko Opatrzności - symbolizuje Boga. Często przedstawiane w połączeniu z kotwicą i krzyżem.


Pochodnia - jako źródło światła i ognia jest symbolem życia. W sztuce sepulkralnej przedstawiana w postaci zgaszonej i skierowanej w dół symbolizuje gasnące życie.


 

Do Góry

 

Cmentarze

Symbolika cmentarna

Tu spoczywa w Bogu

Palczewo
Drewnica
Ostaszewo
Wikrowo
Drewnica

2009-