CMENTARZE

Cmentarze

Symbolika cmentarna

Tu spoczywa w Bogu

Istotnym elementem zabytkowego krajobrazu Żuław są cmentarze. Można wyróżnić cmentarze przykościelne i cmentarze lokalizowane w oddaleniu od wsi. Najstarsze zachowane cmentarze żuławskie to cmentarze średniowieczne zakładane przy kościołach parafialnych. Zwykle są to cmentarze wielowyznaniowe, katolicko - ewangelicko - mennonickie. Pierwotnie były to cmentarze katolickie. W okresie reformacji protestanci przejęli je wraz z kościołami, do których przylegały. Niekiedy całe wsie porzucały katolicyzm, ale ich mieszkańcy nawet jako protestanci chcieli chować swoich zmarłych na cmentarzach katolickich. Ponadto chowano na tych cmentarzach również anabaptystów oraz niechrzczonych. W związku z tym w 1642 roku biskup chełmiński poprosił papieża o zatwierdzenie żuławskiego zwyczaju chowania zmarłych różnych wyznań na cmantarzach katolickich. Jednak zwyczaj ten nie był akceptowany przez wiekszość biskupów, w związku z czym na cmantarzach wydzielano osobne kwatery dla katolików i dla innych wyznań [głównie ewangelików]. Poza tymi dwoma wyznaniami na żuławskich cmentarzach parafialnych można znaleźć również mennonitów. Mennonici chowani byli na cmentarzach katolicko - ewangelickich do XVIII wieku, kiedy uzyskali prawo do zakładania własnych cmentarzy. Cmentarze mennonickie zakładane były zwykle w znacznym oddaleniu od wsi, co przyczyniło się w efekcie do tego że stosunkowo dużo nagrobków przetrwało do dziś, w przeciwieństwie do łatwo dostępnych cmentarzy lokalizowanych w obrębie wsi.

Największy cmentarz mennonicki znajduje się w Stogach zasiedlonych przez mennonitów w 1635 roku. Założony został w 1768 roku i do dziś zachowało się na nim ponad 90 nagrobków, z czego 78 to charakterystyczne dla cmentarzy mennonickich stele. Najstarsze zachowane nagrobki pochodzą z początku XIX wieku.

Inne cmentarze mennonickie zobaczyć można w Wikrowie, Różewie, Stawcu, czy Szaleńcu, a także wielu innych wsiach. Ciekawym obiektem jest Cmentarz Jedenastu Wsi w Cyganku. Jest to lapidarium złożone z kilkudziesięciu nagrobków pochodzących z różnych zniszczonych cmentarzy żuławskich. Są tam też kamienie polne z wykutymi gmerkami i inicjałami z XVII - XVIII wieku odkryte w fundamentach budynku gospodarczego.

                   

Lapidarium w Cyganku

Charakterystycznym elementem żuławskich cmentarzy są wspomniane już wyżej stele. Stele to ustawiane pionowo płyty nagrobne wykonywane z kamienia lub, w przypadku mniej zamożnych rodzin, z drewna. Wyjątkowy eksponat można zobaczyć w lapidarium w nowodworskim Muzeum Żuławskim. Jest to odnaleziona w 1997 roku w Cyganku drewniana stela z 1876 roku. Stela wykonana z drewna modrzewiowego pomalowana szarą farbą miała imitować kamień. Z uwagi na nietrwałość materiału niewiele drewnianych steli przetrwało do dziś.

                  

Drewniana stela z Cyganka

Dwie drewniane stele można zobaczyć na cmentarzu mennonickim w Barcicach na południe od Białej Góry [poza terenem Żuław Wiślanych].

                   

Drewniane stele na cmentarzu w Barcicach.

Inne formy nagrobków na cmentarzach mennonickich to cippusy, ścięte drzewa [tzw. drzewa życia] oraz krzyże. Wszystkie te formy charakteryzowały się bardzo bogatym wzornictwem. Szczególnie na stelach umieszczano wiele różnorodnych znaków, napisów i obrazów zwiazanych z symboliką życia i śmierci.

Bogatą symbolikę wystepującą na nagrobkach żuławskich cmentarzy możesz zobaczyć tutaj.

Kościół

Do Góry

Hydrotechnika

Palczewo
Drewnica
Ostaszewo
Wikrowo
Drewnica

2009-