TWIERDZA NAD MOTŁAWĄ

Twierdza nad Motławą. Grabiny Zameczek [Herrengrebin] → Żuławy Gdańskie.

Pierwsza historyczna wzmianka o miejscowości noszącej wtedy nazwę Grabino pochodzi z 1273 roku, kiedy to książe pomorski - Mściwój II darował zięciowi Jana Wittensburdzkiego - sołtysa tczewskiego - Chrystianowi połowę wsi na własność, a drugą połowę na prawie lennym. W 1308 roku, po zajęciu Pomorza Gdańskiego przez Krzyżaków, Żuławy zostały włączone do komturii malborskiej, a Grabiny stały się siedzibą wójtostwa grabińskiego. Już wtedy istniał na wzniesieniu przy ujściu Kłodawy do Motławy dwór obronny otoczony palisadą, wałami i fosą zasilaną przez Kłodawę. Nurt Kłodawy przeprowadzono ponad Motławą drewnianym przepustem. Dwór pełnił rolę centrum zarządzania Żuławami Steblewskimi, jako zapleczem gospodarczym Zakonu.
W latach 1404 - 1408 w miejscu drewnianego dworu Krzyżacy wznieśli murowany zamek. Zbudowano go na planie czworoboku otaczającego wewnętrzny dziedziniec z zabudowaniami mieszkalnymi w zachodniej części. W obu południowych narożnikach wybudowano wieże obronne. Warownię otaczała z trzech stron fosa, a od zachodu kanał rzeki Kłodawy zasilającej poza fosami również młyn. W zabudowaniach mieszkalnych poza mieszkaniem wójta, pomieszczeniami dla rycerzy i kapłana znajdowały sie również: kuchnia, piekarnia, zbrojowania, siodlarnia, łaźnia, kaplica, refektarz, pomieszczenia administracyjne. Ponadto na terenie zamku wzniesiono stajnie oraz wykopano studnię. Dostęp do zamku umożliwiały trzy mosty zwodzone. Jeden z nich łączył wzgórze zamkowe z wysepką znajdującą się między Motławą i Kłodawą. Drugi znajdował się w miejscu połączenia północnego odcinka fosy z Kłodawą.

W 1454 roku Gdańszczanie wypędzili Krzyżaków z gdańskiego zamku. Sam zaś zamek zburzyli i rozebrali do fundamentów. Grabiński zameczek wraz z całymi Żuławami Steblewskimi przeszedł na własność Gdańska na mocy przywileju króla Kazimierza Jagiellończyka z 16 czerwca 1454 roku. W ciągu kolejnego dziesięciolecia zameczek trzykrotnie stał się obiektem ataku, by w 1465 roku po ataku krzyżackim ulec niemal całkowitemu zniszczeniu. Odbudowa rozpoczęta jeszcze w latach siedemdziesiątych XV wieku trwała praktycznie cały wiek XVI na skutek kolejnych zniszczeń jakich doznawał zamek w wyniku działań wojennych i powodzi. Odbudowy podjął się gdański patrycjusz Eberhard Ferber w latach 1514-1518, ale została ona przerwana kolejnym konfliktem zbrojnym między Polską, a Krzyżakami w latach 1519 - 1522. W późniejszych wiekach zamek był wielokrotnie niszczony i odbudowywany w coraz to innej formie. Zniszczeń dokonywały walczące strony konfliktów oraz Wisła i Motława zalewające nader często te tereny. Powodzie, które przyniosły największe zniszczenie grabińskiemu zameczkowi w XVI wieku miały miejsce w latach 1540, 1571.

W roku 1577 na zamku przebywał Stefan Batory. W czasie działań wojennych między Stefanem Batorym, a Gdańskiem zabudowania zamkowe uległy spaleniu, a 60-osobowa załoga wycięta w pień. W latach 1578 - 1585 w ramach prac restauracyjnych zbudowano na fundamentach południowego skrzydła zamku dwukondygnacyjny budynek mieszkalny, określany później jako zamek. W czasie wojny ze Szwecją [1620-1629] dwukrotnie kwaterował tu król szwedzki - Gustaw Adolf.

Jedną z kolejnych odbudów obiektu przerwała w 1655 roku wojna ze Szwecją [potop]. To stąd Karol Gustaw dokonywał wypadów na Żuławy w pierwszych latach wojny. W 1657 roku Szwedzi zostali wyparci z zamku przez wojska gdańskie, które spaliły zamek doszczętnie. Odbudową zruinowanych budynków zajął się Gabriel Brockmann, który dzierżawił grunty grabińskie w latach 1630 - 1672 i nie była to pierwsza odbudowa jego autorstwa. Odbudowywał on również zabudowania zamkowe po zniszczeniach dokonanych przez Szwedów w latach 1626-1630 oraz po powodzi, w wyniku której zalane zostały całe Grabiny. Pod koniec wieku [1697] Grabiny zostały ponownie zalane wodami wezbranej Motławy.

W XVIII wieku Motława jeszcze kilkakrotnie zalewała Grabiny niszcząc zabudowania na zamkowym wzgórzu. W 1807 roku w wyniku kolejnych działań wojennych zniszczeniu uległa część zabudowań zamku. Powojenną odbudową zajmował się ówczesny dzierżawca Grabin - Johann Jacob Flockenhagen.

W XIX i XX wieku jeszcze wielokrotnie zmieniali się właściciele dóbr grabińskich wraz z zabudowaniami zamkowymi, a także wielokrotnie były nawiedzane powodziami [1829, 1854, 1883, 1886], po których każdorazowo zamek był odbudowywany.

Po II Wojnie Światowej zabudowania zamkowe użytkowane były przez PGR z Pruszcza Gdańskiego jako chlewnie, obory i magazyny. W efekcie obiekt popadał w coraz wiekszą ruinę. Obecnie zameczek jest własnością prywatną. Właściciele wykonali kilka prac, mających na celu podniesienie obiekty z ruiny. Miedzy innymi poddano renowacji bramę zamkową, uprzątnięto teren zamku i parku oraz odgruzowano zabytkowe XV-wieczne piwnice.

Dzisiejszą formę grabiński zameczek uzyskał po odbudowie w połowie XIX wieku. Wśród obiektów wartych zobaczenia są piwnice dawnego zamku ze sklepieniami kolebkowymi od strony zachodniej, kaplica pw. Św Trójcy urządzona po ostatniej odbudowie w dawnej izbie czeladnej oraz znajdująca się przy południowo - zachodnim narożniku budynku mieszkalnego ceglana brama z kamiennym herbem Gdańska (wieś i zamek od połowy XV w. do początków XIX w. była własnością Gdańska). Fosy od strony północnej i północno - wschodniej wypełnione są wodą. Po lewej stronie od bramy wjazdowej na teren zamku można obejrzeć ceglane ściany wyschniętej fosy południowej i południowo - wschodniej, a także fundamenty murów i baszt. Między korytem Motławy, a kanałem Kłodawy znajduje się 4-hektarowy park. Wejście przy bramie z herbem Gdańska i dalej kładką przez kanał Kłodawy. Znajdują się tam kilkusetletnie okazy dębów. Miedzy innymi 700-letni dąb o obwodzie 690 cm.



 
Podziel się tym miejscem ze znajomym:

 






Na podstawie:



Grabiny-Zameczek. Zamek krzyżacki.


Grabiny-Zameczek. Brama.


Grabiny-Zameczek. Piwnice.


Grabiny-Zameczek. Herb Gdańska na bramie.


Grabiny-Zameczek. Mostek do parku przyzamkowego.


Grabiny-Zameczek. Park przyzamkowy.


Grabiny-Zameczek. Park przyzamkowy.


Grabiny-Zameczek. Park przyzamkowy.


Grabiny-Zameczek. Przepust z Motławy.


Grabiny-Zameczek. Fundament baszty.

 

Do Góry     Wyjdź

 

Palczewo
Drewnica
Ostaszewo
Wikrowo
Drewnica

2009-